Zaboravljena potonula hladnoratovska podmornica otpušta radioaktivne materijale u dubinama Norveškog mora, predstavljajući potencijalnu prijetnju lokalnom ekosustavu, pokazalo je najnovije istraživanje. Sovjetska podmornica K-278 Komsomolets, izgubljena u požaru u travnju 1989. godine, nosila je i nuklearni reaktor i dva nuklearna torpeda, a navedeno istraživanje potvrdilo je stalno curenje radioaktivnog materijala u more iz tih izvora.
Stručnjak za radioekologiju mora Justin Gwynn iz Fram Centra pri Norveškoj upravi za radijacijsku i nuklearnu sigurnost, predvodio je sveobuhvatno istraživanje objavljeno u časopisu PNAS, koje je otkrilo da su torpeda ostala zapečaćena, no da raspadajući nuklearni reaktor povremeno ispušta vidljive oblake radioaktivnog materijala.
Problem koji traje već 30 godina
"Ispuštanja iz reaktora događaju se već više od 30 godina, ali postoji malo dokaza o bilo kakvoj akumulaciji radijonuklida u neposrednoj okolini oko podmornice, jer se oslobođeni radijonuklidi čini da se brzo razrjeđuju u okolnom morskom okolišu“, pišu autori navedene studije u svom radu, prenosi portal Science Alert.
Trup podmornice leži na 1680 metara dubine ispod površine Norveškog mora i predstavlja mjesto ljudske tragedije, u kojoj je većina posade stradala. Prva ispitivanja iz 1990-ih ukazivala su na povremena curenja, pukotine u trupu i prodor morske vode do nuklearnih torpeda. Godine 1994. prostor gdje se nalaze nuklearna torpeda je zapečaćen, a od tada u okolini nije otkriven plutonij visokog stupnja obogaćenja iz tih torpeda. Ipak, godišnja norveška praćenja otkrivala su tragove radioaktivnog cezij-a u moru, u blizini potonule podmornice.
Ekspedicija iz 2019. godine koristila je daljinski upravljani podvodni brod Ægir 6000 za uzorkovanje vode i bioloških uzoraka. Analiza podataka koju su proveli Gwynn i kolege potvrdila je da curenje nije stalno, već se događa u povremenim izbojima s određenih mjesta na trupu podmornice, uključujući ventilacijsku cijev i prostor reaktora.
Otkriveni radioaktivni oblaci sadrže izotope stroncija, cezij-a, urana i plutonija. U neposrednoj blizini podmornice, razine stroncija i cezij-a bile su "400.000 i 800.000 puta više od uobičajenih razina tih radionuklida u Norveškom moru", navode autori istraživanja. Ipak, samo nekoliko metara dalje, onečišćenje naglo opada, što ukazuje na brzo raspršivanje oslobođenog zračenja.
Znanstvenici pozivaju na oprez
Morski organizmi na olupini, uključujući spužve, koralje i morske anemone, pokazali su blago povišene razine cezij-a, ali bez vidljivih deformacija. Sedimenti u okolini ostaju gotovo neonečišćeni, a prethodne sanacije torpednog prostora i dalje drže.
"Daljnja ispitivanja trebala bi se provesti kako bi se utvrdili mehanizmi iza opaženih ispuštanja, procesi korozije koji se događaju unutar reaktora i implikacije tih procesa za daljnja ispuštanja i sudbinu preostalog nuklearnog materijala u reaktoru", ističu autori studije, pozivajući na oprez.
Studija ističe trajne rizike potopljenih nuklearnih plovila, pri čemu Komsomolets pruža jedinstvenu priliku za razumijevanje rizika i posljedica ispuštanja iz drugih potopljenih ili odloženih reaktora u Arktiku. Norveški naglašavaju da je nužno nastaviti praćenje curenja radioaktivnog materijala iz te podmornice, kako bi se zaštitilo dubokomorsko okruženje oko nje.
Objavljeno u PNAS-u.
